Spørsmål om dåpsdato og fødselsdato. Lindås -Hosanger

[Rita Dora Olsen]

Jeg søker opplysninger om min tippoldefar, Ole Eiliv(f)son Syslak, sønn av Eilev(f) Askildsen og Brita Olsdatr. Det er nedskrevet en historie om at Ole ble født på Myking en tidlig søndag morgen, og ble døpt samme søndag. Han ble surret i et geiteskinn og båret over Ostereide og rodd over Osterfjorden fordi det ikke var gudstjeneste på Myking denne søndagen, jf Dagen, Strilen og Haugesund avis (NB.no).

Hans dåp er omtalt midt på side 222 i  Ministerialbok for Lindås Prestegjeld 1791 -1813 (ved søk på farens navn). Digital-arkivet tolker datoen i dåpsprotokollen til 15.01.1811. Jeg sjekket og fant at 15.01.1811 falt på en tirsdag.

Det ser ikke ut til å stå noe om når Ole var født i dåpsprotokollen, men Digitarkivet mener at han er døpt 15.01.1811 av Hr. Jersin. Jeg har googlet opp dette navnet og fant at sognepresten i Voss het Georg Burchard Jersin, mens presten i Hosanger fra 1810-1820  het Fredrik Michael Arentz. Han var prestesønn fra Haus og "var en stillfaren mann, men noe helseveik", i følge boken "Hosanger kirke gjennom 200 år, side 94" (NB)

I konfirmant-protokollen fra 1826 mener jeg at 13.01.1811 er oppgitt i rubrikken alder, noe som kan tyde på at han ble født søndag 13.01.1811.  Ministerialbok nr A 8, 1823-1836, side 205, øverst. 

Begravelses-protokollen gir ingen svar på når Ole er født eller døpt.
 
1. Hvordan kan jeg vite hvilken kirke Ole ble døpt i?
2. Er det sikkert at han ble døpt av Hr Jersin, og var dette Georg B Jersin?
3. Er det mulig å finne ut om Hr. Jersin var vikarprest i Lindås eller på Osterøy på denne tiden?
4. Er det mulig å finne en skriftforskjell mellom de ulike sider i protokollen som viser at de er skrevet av ulike prester ? 
5. Kan det tenkes at dato for dåpen er feil eller tolket feil? 
6. Hvorfor døpe en tirsdag ?
7. Er det sannsynlig at han ble født 13.01.1811?

Med vennlig hilsen

Rita Olsen

 

[Ivar Ståle Ertesvåg]

Innførsla, 
registrert: https://www.digitalarkivet.no/view/255/pd00000007212409
skanna: https://www.digitalarkivet.no/kb20070511650603  (om lag midten, til høgre)

Innførsla er gjort midt i februar. Det må kome av at han er døypt i eit anna prestegjeld, der dåpsfølgjet har
fått med seg attest frå presten, "Hr. Jersin", og levert til soknepresten heime - som så har ført inn.

For å finne svar på 1., må du/nokon finne ut kvar ein sokneprest heitte Jersin i 1811. Så må du finne om, og evt. kvar, han hadde
gudsteneste den 15.1. Dersom det ikkje var gudsteneste, vart rimelegvis barnet døypt i hovudkyrkja eller (om det var langt
frå prestegarden til kyrkja) i prestegarden.


4. nei, ikkje her.  Men det er altså soknepresten i Lindås som har gjort denne innførsla; ikkje Jersin.
5. alt kan mistolkast, men det er ikkje så sannsynleg.
6. Born skulle, etter lova og gammal skikk, døypast innan 8 dagar. Då tok ein med barnet til den næraste kyrkja der det var gudsteneste,
eller oppsøkte presten på ein kvardag. Var det kortare veg til ein annan prest, kunne det vere eit alternativ.
7. Det er mogeleg. Men det er ikkje noko som seier noko om det, bortsett frå regelen om 8 dagar. 
Om vi ser etter i den første kyrkjeboka der både fødselsdag og dåpsdag står, frå 1823, https://www.digitalarkivet.no/kb20070511660151
ser vi at mange heldt seg innafor 8 dagar, men langt frå alle. (På denne tida var lovpålegget oppheva, men skikken varte ved.)

[Ivar Ståle Ertesvåg]

For å finne prestar på Vestlandet, er "Bergens Stifts Biskoper og Præster efter Reformationen" (Lampe) eit nyttig hjelpemiddel.
Skanna på nb.no og kan søkjast i.
Det var ein Andreas Undal Jersin (yngre bror av Georg B.), som var hjelpeprest i Ulvik og Hosanger 1807-(mai) 1811.
Det er grannesokn til Myking sokn (i Lindås prg), der Eilif og Brita budde.

Presten i Hosanger har ført dagsregister https://www.digitalarkivet.no/kb20050823010262
(det er ikkje så vanleg i 1811), og vi ser at det ikkje var gudsteneste 15.januar 1811.
Dåpen er ikkje ført inn, men det var ikkje vanleg å føre inn døypte frå andre sokn. Dei fekk i staden attest og skulle
førast inn heime.
Det er truleg så langt du kjem med dokumentasjon.

[Ivar Ståle Ertesvåg]

(Rita har stilt nokre spørsmål i PM, men det er betre å ta det her):

Konfirmasjonen, 24. sept. 1826: https://www.digitalarkivet.no/kb20070511660361
Ole er nr. 20 (øvst på sida) og ført under hovudsoknet (Lindås).
Under alder står "15. januar 1811" (ikkje 13. jan.). Denne og andre datoar under "alder" må vere 
dåpsdatoar som presten har lest frå dåpsinnførslene i kyrkjeboka (evt. frå ein attest om det gjeld
innflyttarar, men Ole er ikkje det).

Ved dåpen står det "Døbt ... af Hr. Jersin"; ikkje meir (ikkje førenamn, ikkje kyrkje/prestegjeld).
Men, ifl Lampe var  Andreas Undal Jersin (f. 1774) "Hjelpeprest i Ulvik og Hosanger" på denne tida. 
https://www.nb.no/items/527d8d56e5c9183 ... 3?page=275
(men Lampe har ikkje ført han opp som det under (Ulvik eller) Hosanger:
https://www.nb.no/items/527d8d56e5c9183 ... 3?page=345 )

Dagsregisteret for Hosanger  https://www.digitalarkivet.no/kb20050823010262
viser at ulike prestar hadde gudstenester der på hausten i 1810. 
Sokneprest Blichfeldt har avskjedsgudstenester i juni 1810. Deretter er det
"Hr. Meyer", "Hr. Bang", "H. Bergendal", "Hr. Balchen" m.fl.
"Hr. Jersin" har gudsteneste 16. s.e.tr.
Frå 17.s.e.tr til februar 1811 er det ei handskrift, før det kjem ny handskrift 
(= ny sokneprest) frå mars 1811.
Det spørs om ikkje det er denne perioden Lampe siktar til når han plasserer
Andreas Jersin som hjelpeprest i Hosanger.
Det er ikkje heilt sikkert at Ole vart døypt i Hosanger; men det er rimeleg å rekne med det,
og at presten var Andreas Jersin, som vikar mellom to sokneprestar.
Lampe seier Arentz var prest der frå 1810, men det må vere utnemninga - det tek litt tid å avslutte
teneste og så flytte.

Å kome frå Hindenes (Myking sokn, Lindås prg) til Hosanger var ikkje lengre enn det mange hadde som
vanleg kyrkjeveg. Dersom datoen stemmer, var det ein tysdag - og dei trong ikkje om å rekke gudstenesta
kl. 11.  Vikar-/hjelpepresten budde sikkert i prestegarden, så då kunne han ta med dåpsfølgjet i kyrkja
og utføre dåpen.   Det var nokså vanleg. (I Lindås var det t.d. dåp 4., 7., 8. og 10. januar 1811, i tillegg
til helgedagane 6. og 13. jan).

Kvifor dåpsfølgjet for til Hosanger og ikkje til Lindås, vert vanskeleg å svare på. Faddrane er frå Hindnes
og Asgard (grannegard), så det var neppe fordi mora av ein eller annan grunn oppheldt seg nærare
Hosanger ved fødselen.